ආචාර්ය ගාමිණී විජේසූරිය මහතා සමඟ කළ සංවාදයක් ඇසුරිනි. (හිටපු සංරක්ෂණ අධ්‍යක්ෂ (1993-2000), පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකාව/ ඉතාලියේ රෝම අගනුවර පිහිටි ICCROM ආයතනයේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ විශේෂ උපදේශක (2018-2023)/ චීනයේ ෂැංහයි නුවර පිහිටි WHITRAP ආයතනයේ අධ්‍යක්ෂවරයාගේ විශේෂ උපදේශක.)
අමා එච්. වන්නිආරච්චි, Times of Lanka
අනුරාධපුර රාජධානියේ හදගැහෙන රිද්මය
පුරාණ අනුරාධපුර නගරය යනු කුමක්ද යනුවෙන් පුරාවිද්‍යාඥයෙකුගෙන් විමසුවහොත්, ඔවුන් එය විස්තර කරනු ඇත්තේ පුරාණ ගඩොල් අත්තිවාරම්, කැටයම් කළ ගල් කුළුණු, නටබුන් වූ ස්තූප සහ පස් යට මිහිදන්ව ඇති පුරාවස්තු වලින් සමන්විත විශාල භූමි ප්‍රදේශයක් ලෙස විය හැකිය.
නමුත් ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ බැතිමතෙකුගෙන්, බෞද්ධ භික්ෂුවකගෙන් හෝ එහි සුදු වැලි මළුව මත ඇවිද ගිය ඕනෑම පුරවැසියෙකුගෙන් එම ප්‍රශ්නයම විමසුවහොත්, ඔවුන් ලබා දෙන්නේ මීට හාත්පසින්ම වෙනස් පිළිතුරකි.
ලක්ෂ සංඛ්‍යාත බෞද්ධ ජනතාව සඳහා අනුරාධපුරය යනු පෞරාණික නටබුන් සහිත හුදු කෞතුකාගාරයක් හෝ අත්හැර දැමූ නගරයක් හෝ නොවේ. එය ලක්ෂ ගණනක් වූ ජනතාව එක්රැස් වන, ථෙරවාදී බුදු දහමේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් වන, අතිවිශිෂ්ට ඉංජිනේරු විස්මයක් පිළිඹිඹු කරන සහ වසර 2,200 කට අධික කාලයක් පුරා අඛණ්ඩව වන්දනාමාන කටයුතු සිදුකෙරෙන ජීවමාන පූජනීය භූමියකි. එමෙන්ම එය ලොව පුරා ගෞරව සම්මානයට පත් සංසිද්ධියක් වන අතීත සිංහලයන්ගේ ‘වාපි සංස්කෘතියේ’ (vapi culture) හදබිමද වන්නේය.
1982 වසරේදී යුනෙස්කෝ (UNESCO) ආයතනය විසින් අනුරාධපුර පූජා නගරය (එය ‘පූජා නගරයක්’ ලෙසම නම් කර ඇති බව සලකන්න) ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ලැයිස්තුගත කරන විට, එහි ඇති ‘විශිෂ්ට විශ්වීය වටිනාකම’ (Outstanding Universal Value) නිර්ණායක තුනක් යටතේ පිළිගනු ලැබීය. එනම් (ii), (iii) සහ (vi) යන නිර්ණායකයන් ය. මෙහිදී විශේෂයෙන්ම (vi) වන නිර්ණායකය මගින් අනුරාධපුරය අගය කරනු ලබන්නේ, බුදු දහම සහ බෞද්ධ විශ්වාසයන් සමඟ පවතින එහි ජීවමාන සම්බන්ධතාව, සක්‍රීය ආරාමික සම්ප්‍රදායන් (මහා විහාරය, අභයගිරිය සහ ජේතවනාරාමය වැනි), වාරික වන්දනා චාරිකා (පොසොන්, ඇසළ සහ අලුත් සහල් මංගල්‍යය වැනි) සහ දෛනික ආධ්‍යාත්මික වන්දනා කටයුතු හේතුවෙනි.
කෙසේ වෙතත්, 2026 පෙබරවාරි 27 වන දින, ජාතික භෞතික සැලසුම් දෙපාර්තමේන්තුව (NPPD) විසින් නව අනුරාධපුර පූජා භූමි සංවර්ධන සැලැස්ම හඳුන්වා දෙන අතිවිශේෂ ගැසට් පත්‍රයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ස්මාරක ආරක්ෂා කිරීම සහ රථවාහන කළමනාකරණය සඳහා වූ නවීන සැලැස්මක් ලෙස මෙය ඉදිරිපත් කර තිබුණද, මැනවින් විමසා බැලීමේදී පෙනී යන්නේ මෙම ලේඛනය තුළ ගැඹුරු සංකල්පීය දෝෂ, නීතිමය වශයෙන් පවත්නා අඩුලුහුඩුකම් (legal backdoors) සහ භයානක අඩුපාඩු පවතින බවයි.
මෙම සැලැස්ම මගින් පූජා නගරයේ ජීවමාන සංස්කෘතික හරය ආරක්ෂා කරනවා වෙනුවට, අනුරාධපුරය සලකනු ලබන්නේ සංවර්ධන කලාපවලින් වට වූ, හුදෙක් භෞතික නටබුන් එකතුවක් ලෙස පමණි. මෙහිදී ‘ජීවමාන උරුමය’ (Living Heritage) පිළිබඳ සංකල්පය වටහා ගැනීමට අපොහොසත් වී ඇති අතර, උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ නවීන ජාත්‍යන්තර මූලධර්ම ද නොසලකා හැර ඇත.
මේ පිළිබඳව වැඩිදුර තොරතුරු දැනගැනීම සඳහා, අපි උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ ගෝලීය වශයෙන් පිළිගත් විශේෂඥයෙකු, පිළිගත් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙකු සහ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වන ආචාර්ය ගාමිණී විජේසූරිය මහතා සම්බන්ධ කර ගත්තෙමු. ශ්‍රී ලංකාව තුළ මෙන්ම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් ද සංස්කෘතික උරුම කළමනාකරණ ක්ෂේත්‍රයට ඔහු දැක්වූ අමිල දායකත්වය අගයමින් සහ ICCROM ආයතනයේ සංවර්ධනයට ඔහු ලබා දුන් දායකත්වය අගයමින්, 2021 වසරේ ICCROM සම්මානය ආචාර්ය විජේසූරිය මහතාහට පිරිනමන ලදී.
මෙකී ගැසට් පත්‍රය නිසා බෞද්ධ සැදැහැවතුන්, පුරවැසියන්, විද්වතුන් සහ ආගමික නායකයින් දැඩි කනස්සල්ලට පත්ව සිටින්නේ මන්දැයි පැහැදිලි කිරීම සඳහා, මෙම ලිපිය මගින් 2026 ගැසට් පත්‍රයේ අඩංගු ප්‍රධාන දෝෂයන් විග්‍රහ කරනු ලබයි.
- ජීවමාන පූජා නගරයක් “හුදු අජීවී ගඩොල් නටබුන් ගොඩක්” බවට ලඝු කිරීම
2026 ගැසට් පත්‍රයේ ඇති මූලිකම දෝෂය වන්නේ, විද්වතුන් විසින් ‘පුරාවිද්‍යාත්මක ලඝුකරණය‘ (archaeological reductionism) ලෙස හඳුන්වන ක්‍රියාවලියයි; එනම්, ජීවමාන සහ සංකීර්ණ උරුම ස්ථානයක්, හුදෙක් භෞතික පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් බවට පමණක් සීමා කිරීමයි.
අතීතය අනාවරණය කර ගැනීම සඳහා පුරාවිද්‍යාව අතිශයින් වැදගත් වේ. එහෙත්, පුරාණ පූජා නගරයක් කළමනාකරණය කිරීම යනු හුදෙක් පොළොව යට ඇති ගල් කැණීම හෝ ගඩොල් අත්තිවාරම් වටා වැටවල් ගැසීම පමණක් නොවේ. යුනෙස්කෝ (UNESCO), ICCROM සහ ICOMOS වැනි ආයතනවල මඟ පෙන්වීම යටතේ ක්‍රියාත්මක වන නවීන උරුම කළමනාකරණ ක්‍රමවේදයන් තුළ, “පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන්” කළමනාකරණය කිරීම සහ “ජීවමාන උරුම ස්ථානයක්” කළමනාකරණය කිරීම අතර පැහැදිලි වෙනසක් දක්වා ඇත:
පුරාවිද්‍යාත්මක ප්‍රවේශයකදී විමසනු ලබන්නේ: “පවතින පුරාණ ව්‍යුහයන් මොනවාද සහ ඒවාට හානි වීම වැළැක්වීම සඳහා මිනිසුන්ව ඉන් ඈත් කර තබන්නේ කෙසේද?” යන්නයි.
ජීවමාන උරුම ප්‍රවේශයකදී විමසනු ලබන්නේ: “මෙම ස්ථානය පූජනීයත්වයට පත් කරන වටිනාකම් මොනවාද, මෙම සම්ප්‍රදායන් පවත්වාගෙන යන්නේ කවුරුන්ද, සහ භික්ෂූන් වහන්සේලාට, බැතිමතුන්ට සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්ට තම ආධ්‍යාත්මික ජීවිතය පරිසරය සමඟ සමගියෙන් ඉදිරියට ගෙන යා හැක්කේ කෙසේද?” යන්නයි.
2026 ගැසට් පත්‍රය මගින් මෙම ස්ථානයේ වැදගත්කම, බොහෝ දුරට “පුරාවිද්‍යා වටිනාකම්” ආරක්ෂා කිරීම සහ භෞතික භූමිය කළමනාකරණය කිරීම යන කරුණු මත පමණක් පදනම් කරගෙන ඇත. මෙම පූජනීය භූමිය, වෙනස් නොවී පවතින පුරාවිද්‍යා උද්‍යානයක් හෝ සංචාරක රක්ෂිතයක් ලෙස සැලකීම තුළින්, අනුරාධපුරයට සැබෑ අර්ථය ලබා දෙන ජීවමාන චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර, දෛනික පූජාවන්, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ ආධ්‍යාත්මික මතකයන් මෙම සැලැස්ම මගින් නොසලකා හැර තිබේ. අනුරාධපුරයේ පූජනීය ස්තූපයක් හෝ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ යනු හුදෙක් මැන බැලිය හැකි වාස්තු විද්‍යාත්මක ස්මාරකයක් පමණක් නොවේ; එය ජීවමාන වන්දනාමාන ක්‍රියාවලියක කේන්ද්‍රීය අංගයකි.
- ජල කළමනාකරණය සහ ආගමික සංස්කෘතික ව්‍යුහය (ගමයි – පන්සලයි, වැවයි – දාගැබයි ශිෂ්ටාචාරය) බිඳ වැටීම
අනුරාධපුරයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක විශිෂ්ටත්වය එහි ජල පද්ධතියෙන් වෙන් කළ නොහැක. මෙම නගරය ගොඩනැගී ඇත්තේ ජල කළමනාකරණ පද්ධති සහ ආගමික ස්ථාන එකිනෙක බද්ධ වූ භූ දර්ශනයක් ලෙසිනි; එහිදී පුරාණ වැව් (තිසා වැව, අභය වැව, නුවර වැව, බුලන්කුලම), ඇළ මාර්ග (හල්පානු ඇළ, මල්වතු ඔය), කුඹුරු යායවල්, වනගත ආරාම සහ දැවැන්ත ස්තූප එක්ව එක් ජීවමාන පරිසර පද්ධතියක් නිර්මාණය කරයි.
2026 ගැසට් නිවේදනය මගින් මෙම ජල මූලාශ්‍ර හුදෙක් ‘භූමි භාවිත සීමා’, ‘ජල අපවහන මාර්ග’ හෝ ‘පොකුණු ප්‍රතිසංස්කරණය’ සඳහා වන අලංකරණ අංග ලෙස පමණක් සැලකීම බරපතල වරදකි. සිංහල බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේ ජීවනාලිය වන, ජල කළමනාකරණ පද්ධති සහ අධ්‍යාත්මිකත්වය අතර පවතින බැඳීම හෙවත් ‘වාපි සංස්කෘතිය’ (Vapi culture) හඳුනා ගැනීමට එය අසමත් වී ඇත.
වැව් තාවුළු සහ ගංගා ඉවුරු ආසන්නයේ වාහන නැවැත්වීමේ ස්ථාන, වෙළඳ කලාප සහ මාර්ග පුළුල් කිරීම් සඳහා ඉඩ ලබා දීම මගින්, මෙම පුරාණ ජල ජාලයේ පාරිසරික හා දෘශ්‍ය පාරිශුද්ධභාවය බරපතල අවදානමකට ලක් කෙරේ.
- මෙම ස්ථානය සතු යුනෙස්කෝ (UNESCO) ලෝක උරුම තත්ත්වය මෙන්ම, එහි ‘සුවිශේෂී විශ්වීය වටිනාකම’ (Outstanding Universal Value – OUV) පිළිබඳව සඳහන් නොකිරීම
මෙය ගැසට් පත්‍රයේ ඇති සංකල්පීය, ක්‍රියා පටිපාටිමය සහ යම් නීතිමය දෝෂයකි. යම් ස්ථානයක් යුනෙස්කෝ (UNESCO) ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කළ විට, එම ස්ථානය ලැයිස්තුගත කිරීමට පාදක වූ විශේෂිත වටිනාකම් (එනම්, ‘විශිෂ්ට විශ්වීය වටිනාකම’ – Outstanding Universal Value – OUV) ආරක්ෂා කිරීමට, සංරක්ෂණය කිරීමට සහ පවත්වාගෙන යාමට අදාළ රජය ‘ලෝක උරුම සම්මුතිය’ (World Heritage Convention) යටතේ ජාත්‍යන්තරව බැඳී සිටී. නිල සැලසුම් ලේඛනවලදී මෙම රාමුව මඟ හැරීම මගින්, දේශීය උරුමයන් ආරක්ෂා කිරීමේ ක්‍රියාවලියට මෙන්ම ජාත්‍යන්තර බැඳීම්වලට අනුකූලව කටයුතු කිරීමට ද බාධා ඇති වේ.
ගැසට් නිවේදනයේ අනුගමනය කර ඇති ප්‍රවේශයේ ඇති ප්‍රධාන අඩුපාඩු:
‘විශිෂ්ට විශ්වීය වටිනාකම’ (OUV) පිළිබඳ සඳහනක් නොමැති වීම: මෙම ගැසට් නිවේදනය මගින් අදාළ ප්‍රදේශය සලකනු ලබන්නේ, විශ්වීය වැදගත්කමක් සහිත උරුමයක් ලෙස නොව, සාමාන්‍ය නාගරික සංවර්ධන කලාපයක් ලෙස ය. OUV පිළිබඳ පැහැදිලි සඳහනක් නොමැති වීම හේතුවෙන්, ආරක්ෂා කළ යුතු දේ කුමක්ද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන මූලික පදනමක් නීතිමය සහ නියාමන විධිවිධාන තුළ නොමැත.
වටිනාකම් මත පදනම් වූ සැලසුම්කරණයක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට අපොහොසත් වීම: නූතන උරුම කළමනාකරණ ක්‍රියාවලිය සඳහා ‘වටිනාකම් මත පදනම් වූ සැලසුම්කරණ ප්‍රවේශයක්’ (Value-based planning approach) අවශ්‍ය වේ (මෙය යුනෙස්කෝවේ ‘ලෝක උරුම සම්මුතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වන මාර්ගෝපදේශ’ සහ ICCROM/IUCN කළමනාකරණ අත්පොත්වල දක්වා ඇත). සංවර්ධන පාලනයන් තීරණය විය යුත්තේ, පූර්ව තීරණය කරන ලද සංවර්ධන ඉලක්කවලට උරුමයන් ගැලපීමට උත්සාහ කිරීමෙන් නොව, හඳුනාගත් උරුම වටිනාකම් මත පදනම්වය.
දෘශ්‍යමාන (භෞතික) සහ අදෘශ්‍යමාන (අභෞතික) ලක්ෂණ ඇතුළත් නොකිරීම: OUV හෙවත් විශිෂ්ට විශ්වීය වටිනාකම නිරූපණය කරන විශේෂිත ලක්ෂණ—එනම් දෘශ්‍යමාන ලක්ෂණ (ගොඩනැගිලි ස්වරූපය, නාගරික සැකැස්ම, ඓතිහාසික දසුන්, වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ) සහ අදෘශ්‍යමාන ලක්ෂණ (සංස්කෘතික චාරිත්‍ර, ප්‍රජා මතකයන්, සාම්ප්‍රදායික ජීවනෝපායන්)—මෙම ගැසට් නිවේදනය තුළ හඳුනාගෙන හෝ විස්තර කර නොමැත.
පාර්ශ්වකරුවන් සහ අයිතිවාසිකම් හිමියන් සමඟ සාකච්ඡා නොකිරීම: OUV ලක්ෂණ සහ කළමනාකරණ ප්‍රමුඛතා තීරණය කිරීමේදී, දේශීය ප්‍රජාවන්, අයිතිවාසිකම් හිමියන්, විෂය ක්ෂේත්‍රයේ විශේෂඥයින් සහ අදාළ උරුම බලධාරීන් සමඟ කල්තියා, ක්‍රමවත් සාකච්ඡා පැවැත්වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සැලසුම්කරණ ක්‍රියාවලියේ මෙම මූලික පියවර මෙම ගැසට් නිවේදනයෙන් මඟ හැරී ඇත.
- සංවේදී කලාපය (Sensitive Zone) තුළ වාණිජ ක්‍රියාකාරකම් (උපලේඛනය 02)
]2026 ගැසට් පත්‍රයේ වඩාත්ම භයානක නෛතික හිඩැස 02 උපලේඛනයෙන් දක්නට ලැබේ. එය සංවේදී කලාපය ලෙස හඳුනා ගන්නා කලාපය තුළ අවසර දී ඇති ඉඩම් භාවිතය පිළිබඳව කෙරෙන නිර්වචනයයි.
ගැසට් පත්‍රය සාමකාමී, හරිත, පූජනීය පරිසරයක් (සුවදෙන නිල හරිත පූජා බිම) පිලිබඳ පොරොන්දු වුවද, උපලේඛන 02 යටතේ, ගැසට් පත්‍රය පැහැදිලිවම සංවේදී ප්‍රදේශ තුළ වාණිජ කටයුතු නීතිගත කරනු ලබයි:
කාමර 10ක් දක්වා වූ අමුත්තන් සඳහා නවාතැන් (guest houses) සහ නිවාඩු නිකේතන.
වර්ග මීටර් 25ක් දක්වා වූ සිල්ලර වෙළඳ සැල් සහ කුඩා වෙළඳසැල්.
වර්ග මීටර් 50ක් දක්වා වූ වාහන අලුත්වැඩියා කරන ස්ථාන (ගරාජ්).
ගව හල්, පශු වෛද්‍ය සායන සහ සූර්ය පැනල සවි කිරීම්.
ශ්‍රී ලංකාවේ නාගරික සැලසුම්කරණයේදී, “කාමර 10ක් පමණි” හෝ “වර්ග මීටර් 25ක කුඩා වෙළඳසැලක්” වැනි සීමා කිරීම්, නීතිය මග හැර යාමට (backdoors) ඉඩ සලසන ප්‍රසිද්ධ උපක්‍රම වේ. පර්චස් 15ක ඉඩම් කැබලි මත වාණිජ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා නීත්‍යානුකූල ඉඩක් ලැබුණු පසු, ක්‍රමයෙන් සිදු කෙරෙන පුළුල් කිරීම්, නීති විරෝධී වෙනස්කම් කිරීම්, අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම් සහ ශබ්ද දූෂණය වැනි ගැටලු ඉතා ඉක්මනින් මතු වේ. සංවේදී පූජනීය ආරක්ෂිත කලාප (buffer zones) තුළ වාහන අලුත්වැඩියා මධ්‍යස්ථාන සහ වාණිජ නවාතැන් ස්ථාපිත කිරීමට ඉඩ දීම මගින්, පූජනීය ස්ථානයකට අත්‍යවශ්‍ය වන නිස්කලංක, භාවනානුයෝගී වාතාවරණය සෘජුවම විනාශ කරනු ලබයි.
- දෘශ්‍ය දූෂණය (Visual Pollution) සහ මීටර් 15ක උස සීමාවෙන් නිදහස් කිරීම (3.4 වගන්තිය)
අනුරාධපුරයේ දැවැන්ත ස්තූපයන් හා බැඳුණු ඓතිහාසික දර්ශන පථයන් (skyward views) ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා, ගොඩනැගිලිවල උස පිළිබඳ දැඩි සීමා කිරීම් අත්‍යවශ්‍ය වේ. ‘A’ කලාපයේ ගොඩනැගිලිවල උස මීටර් 10කට (බිම් මහල + එක් මහලක්) වඩා වැඩි නොවිය යුතු බවත්, ‘B’ කලාපයේ උස මීටර් 9කට වඩා වැඩි නොවිය යුතු බවත් මෙම ගැසට් පත්‍රයේ සඳහන් වේ.
කෙසේ වෙතත්, 3.4 වගන්තිය මගින් සැලකිය යුතු නිදහස් කිරීමක් (exemption) හඳුන්වා දී ඇත:
එමගින් “පිළිගත් බෞද්ධ අධ්‍යාපන ආයතන / පිරිවෙන්” සඳහා විශේෂ ව්‍යතිරේකයක් ලබා දෙන අතර, සංවේදී කලාපය තුළ මීටර් 15ක් දක්වා (බිම් මහල + මහල් 3ක් / මට්ටම් 4ක්) උසැති ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමට අවසර ලබා දෙයි.
භික්ෂු අධ්‍යාපනයට සහාය වීම වැදගත් වුවද, අනිවාර්ය ‘දෘශ්‍ය බලපෑම් තක්සේරු කිරීම්’ (Visual Impact Assessments) හෝ ‘ගස් වියන් මට්ටම පිළිබඳ අධ්‍යයනයන්’ (tree-canopy line studies) සිදු කිරීමකින් තොරව, මීටර් 15ක් (මහල් 4ක්) දක්වා උසැති ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමට අවසර දීම බරපතල අඩුපාඩුවකි. ගස් වියනට ඉහළින් නැගී සිටින මහල් හතරකින් යුත් කොන්ක්‍රීට් ගොඩනැගිලි, පූජනීය ස්තූප සහ ආරාම සහිත ක්ෂිතිජයේ දසුන අවහිර කිරීමටත්, අභයගිරිය, රුවන්වැලිසෑය සහ ජේතවනාර යන පූජනිය ස්තූප සහිත භූ දර්ශනයට බාධාවක් කිරීමටත් හේතු වනු ඇත.
- ආරක්ෂිත වැටවල් සහ දොරටු සහිත පූජනීය ස්ථාන (5.1 වගන්තිය)
5.1 වගන්තිය යටතේ, භෞතික මායිම් සලකුණු කිරීම සඳහා වන යෝජනා ගැසට් පත්‍රයේ දක්වා ඇත:
රුවන්වැලිසෑය වටා ආරක්ෂිත වැටක් හෝ තාප්පයක් ඉදි කිරීම.
පූජනීය ප්‍රදේශයට පිවිසෙන ප්‍රධාන මාර්ගවල (කුරුණෑගල පාර, පුත්තලම පාර, ත්‍රිකුණාමලය පාර සහ මල්වතු ඔය පාලම වැනි ස්ථානවල) පිවිසුම් දොරටු හෝ පරීක්ෂා කිරීමේ ස්ථාන 6ක් ස්ථාපිත කිරීම.
ඓතිහාසිකව අනුරාධපුරය යනු බැතිමතුන් සඳහා විවෘත, ආගන්තුක සත්කාරයට ලැදි සහ සාමකාමී ස්ථානයකි. පුරාණ ස්තූප ආරක්ෂිත වැටවල්වලින් වට කිරීම සහ වන්දනාකරුවන් දොරටු සහිත පරීක්ෂා කිරීමේ ස්ථාන හරහා යාමට බල කිරීම මගින්, පූජනීය ස්ථානයක සැරිසැරීම, නිලධාරිවාදී පරීක්ෂාවකට ලක්වන ක්‍රියාවලියක් බවට පත් කෙරේ. ආරක්ෂාවට මුල්තැන දෙන මෙම ප්‍රවේශය මගින් වන්දනාකරුවන්, භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ පූජනීය ස්තූප අතර භෞතික මෙන්ම මානසික බාධක ද නිර්මාණය කරයි.
- ඉහළ සිට පහළට ක්‍රියාත්මක වන නිලධාරිවාදය සහ ප්‍රජාවන් අවතැන් කිරීම
අනුරාධපුරයට පූජා නගරය සම්බන්ධයෙන් තීන්දු තීරණය ගන්නේ කවුරුන්ද?
2026 ගැසට් පත්‍රයට අනුව, සැලසුම් කිරීමේ බලය ඉහළ සිට පහළට ක්‍රියාත්මක වන රාජ්‍ය ආයතන වෙත කේන්ද්‍රගත වී ඇත: එනම් ජාතික භෞතික සැලසුම් දෙපාර්තමේන්තුව (NPPD), නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය (UDA), පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ ප්‍රාදේශීය / මහ නගර සභා.
ඒ සමඟම, මේ සැලැස්ම මගින් සංවේදී ප්‍රදේශවල දිගුකාලීන පදිංචිකරුවන් සහ සාම්ප්‍රදායික ප්‍රජාවන් ඉවත් කිරීම හෝ නැවත ස්ථානගත කිරීම අනිවාර්ය කරයි.
මෙම සැලැස්ම ඔස්සේ ශ්‍රී ලංකාවේ ජීවමාන සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ දැඩි වැරදි වැටහීමක් හෙළි කරයි. සාම්ප්‍රදායික දේශීය පවුල්, මල් වෙළෙන්දන්, පාරම්පරික පන්සල් භාරකරුවන් සහ සේවා ප්‍රජාවන් (රාජකාරි පරම්පරාවන්) යනු පූජා නගරයේ පැවැත්මට හානි කරන අංගයක් නොවේ. ඔවුන් ඉවත් කළ යුතු කොටසක් නොවේ. ඔවුන් පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ එහි දෛනික ජීවිතය පවත්වා ගෙන ගිය භූමියේ ජීවමාන භාරකරුවන් වේ. මෙම ගැසට් පත්‍රය මගින් වාණිජ අරමුණු සහිත ආගන්තුක නිවාස, සංචාරක හෝටල් සහ වාහන නැවැත්වීමේ ස්ථාන අනුමත කරන අතරතුර දේශීය ප්‍රජාවන් අවතැන් කිරීමත්, ජීවමාන සංස්කෘතිය වාණිජකරණය වූ සංචාරක ව්‍යාපාරය සමඟ ප්‍රතිස්ථාපනයත් සිදු කරයි.
“ශ්‍රී ලංකාවට නව සැලසුම් රාමුවක් මුල සිටම නිර්මාණය කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් නොමැත. ලොව කීර්තිමත් ජාත්‍යන්තර උරුම කළමනාකරණ විශේෂඥයෙකුගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ සහ දේශීය විශේෂඥයින්ගේ සහාය ඇතිව, අනුරාධපුරය සඳහා පුළුල් වූ, උරුම වටිනාකම් මුල් කරගත් සැලැස්මක් සකස් කර ඇති බව අපි දනිමු. මෙම නීත්‍යානුකූල ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම නොසලකා හැරීම තුළින්, ඇතැම් බලධාරීන් ගෝලීය විශේෂඥ දැනුම මෙන්ම දේශීය ප්‍රඥාව ද නොසලකා හැර තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවට නැවතත් විශේෂඥයින් විසින් මෙහෙයවනු ලබන, අව්‍යාජ උරුම සැලැස්මක් වෙත යොමු විය හැකි වන පරිදි, 2026 ගැසට් පත්‍රය වහාම අත්හිටුවිය යුතුය,” යනුවෙන් ආචාර්ය විජේසූරිය මහතා සිය අදහස් දැක්වීම අවසන් කළේය.
ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ උරුමයන් කේන්ද්‍ර කරගත් පුළුල් සැලැස්මකි; එනම් මහා සංඝරත්නය, උරුමයන් පිළිබඳ විද්වතුන්, නාගරික පරිසර විද්‍යාඥයින් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සමඟ අවංකව සාකච්ඡා කිරීමෙන් සකස් කරන ලද සැලැස්මකි. 2026 ගැසට් පත්‍රය දැඩි දෝෂ සහිත, නීතිමය වශයෙන් අවදානම් සහ සංස්කෘතිකමය වශයෙන් හානිකර එකකි. අපගේ ජාතියේ පූජනීය හදවත බඳු අනුරාධපුරය නම් වූ ඒ උත්තුංග නගරයට ආපසු හැරවිය නොහැකි හානියක් සිදුවීමට පෙර, මෙම ගැසට් පත්‍රය ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්හිටුවා, විවේචනාත්මකව නැවත සමාලෝචනය කර, මූලික වශයෙන් නැවත සකස් කළ යුතුව ඇත.
අනුරාධපුරය ලොව ශ්‍රේෂ්ඨතම ජීවමාන පූජනීය නගරවලින් එකකි. එය සාමාන්‍ය වාණිජ නගරයක් මෙන් සැලසුම් කළ නොහැකි අතර අජීවී නටබුන් ස්ථානයක් මෙන් කළමනාකරණය කළ නොහැක.
